Ένας νέος ωκεανός γεννιέται κάτω από την Αφρική

Κάτω από την αφρικανική ήπειρο εξελίσσεται ένα σιωπηλό αλλά κοσμογονικό φαινόμενο, που αλλάζει σταδιακά τον χάρτη της Γης. Στην περιοχή του Αφάρ, στη βορειοανατολική Αφρική, ισχυρά ρεύματα μάγματος αναδύονται από τα βάθη του πλανήτη και ωθούν προς τα πάνω τεράστιες ποσότητες καυτού υλικού. Η διαδικασία αυτή δεν είναι συνεχής, αλλά εμφανίζεται σε «παλμούς», σαν χτύπους καρδιάς, που τροφοδοτούν ηφαίστεια και σπρώχνουν τις τεκτονικές πλάκες να απομακρύνονται, ανοίγοντας τον δρόμο για έναν νέο ωκεανό.

Οι χημικές «υπογραφές» των πετρωμάτων

Όπως διαβάζουμε στο The Brighter Side News, η περιοχή του Αφάρ είναι μοναδική, καθώς εκεί συναντώνται τρία μεγάλα ρήγματα της Γης, τα οποία επεκτείνονται στην Αιθιοπία και ακόμη παραπέρα. Επιστήμονες που μελετούν τα γεωλογικά αυτά φαινόμενα διαπίστωσαν ότι οι παλμοί του μάγματος ανεβαίνουν μέσα από τις ζώνες ρηγμάτων, επιταχύνοντας τη διάνοιξη του εδάφους. Η ιδιαιτερότητα είναι ότι οι παλμοί αυτοί φέρουν χημικές «υπογραφές», που λειτουργούν σαν κωδικοί και αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο ανεβαίνει το μάγμα και αλληλεπιδρά με τις πλάκες.

Η έρευνα έδειξε ότι όταν οι πλάκες διαχωρίζονται πιο γρήγορα, όπως στην περιοχή της Ερυθράς Θάλασσας, οι παλμοί του μάγματος είναι συχνότεροι και ισχυρότεροι. Αντίθετα, όπου η κίνηση είναι πιο αργή, όπως στο κεντρικό ρήγμα της Αιθιοπίας, οι παλμοί εμφανίζονται αραιότερα και πιο διάσπαρτα. Αυτό εξηγεί γιατί ορισμένες περιοχές βιώνουν εντονότερη ηφαιστειακή δραστηριότητα ή ισχυρότερους σεισμούς σε σχέση με άλλες.

Ένας πυλώνας μάγματος, τρία ρήγματα

Οι επιστήμονες συνέλεξαν περισσότερα από 130 δείγματα ηφαιστειακών πετρωμάτων από όλη την περιοχή και τα συνέκριναν με προηγούμενα δεδομένα και μοντέλα υπολογιστών. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ένας ενιαίος αλλά ακανόνιστος πυλώνας μάγματος τροφοδοτεί και τα τρία ρήγματα. Μάλιστα, τα χημικά «μοτίβα» που καταγράφονται στα δείγματα σχηματίζουν λωρίδες, όπως γραμμωτούς κώδικες, που εκτείνονται κατά μήκος των ζωνών διάρρηξης. Το πλάτος και η συχνότητα αυτών των λωρίδων εξαρτώνται από την ταχύτητα με την οποία κινούνται οι πλάκες.

Το φαινόμενο του Αφάρ θεωρείται «παράθυρο» στο μέλλον της Γης, καθώς προσφέρει ζωντανή εικόνα για το πώς οι ήπειροι αποσπώνται και νέες θάλασσες γεννιούνται. Η διαδικασία αυτή μπορεί να διαρκέσει εκατομμύρια χρόνια, όμως σταδιακά οδηγεί στη δημιουργία ενός νέου ωκεανού που θα χωρίσει την ανατολική Αφρική από το υπόλοιπο τμήμα της ηπείρου.

Η πρόβλεψη των φυσικών καταστροφών

Η σημασία της μελέτης, η οποία δημοσιεύεται στο Nature Geoscience δεν περιορίζεται μόνο στην κατανόηση της γεωλογικής εξέλιξης. Η καλύτερη γνώση των κινήσεων του μανδύα βοηθά και στην πρόβλεψη φυσικών καταστροφών, όπως εκρήξεις ηφαιστείων και σεισμούς. Καθώς οι παλμοί του μάγματος συγκεντρώνονται σε περιοχές με λεπτότερο φλοιό, ενισχύουν την πιθανότητα να εκδηλωθούν εκεί ισχυρά φαινόμενα.

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η συνεργασία επιστημόνων διαφορετικών ειδικοτήτων ήταν καθοριστική για να σχηματιστεί μια ολοκληρωμένη εικόνα. Μέσα από συνδυασμό χημικών αναλύσεων, γεωλογικών παρατηρήσεων και προσομοιώσεων, κατόρθωσαν να κατανοήσουν τη δυναμική αυτού του βαθύ «κινητήρα» που προκαλεί τις αλλαγές στην επιφάνεια της Γης.

Η ανακάλυψη των παλμών του μάγματος εγείρει νέα ερωτήματα: γιατί οι παλμοί συμβαίνουν με κανονικό ρυθμό, πώς ακριβώς προκαλούν ηφαιστειακές εκρήξεις στην επιφάνεια και πόσο γρήγορα προχωρά η διάνοιξη που οδηγεί στη δημιουργία του μελλοντικού ωκεανού; Οι απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα θα προκύψουν μέσα από συνεχή συλλογή δεδομένων και ακόμη πιο εξελιγμένα μοντέλα.